{"id":4204,"date":"2024-11-07T00:29:26","date_gmt":"2024-11-06T23:29:26","guid":{"rendered":"https:\/\/solidarnosc.pk.edu.pl\/?p=4204"},"modified":"2024-11-07T00:32:41","modified_gmt":"2024-11-06T23:32:41","slug":"nie-podlegla-polska-najpierw-byl-krakow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/solidarnosc.pk.edu.pl\/?p=4204","title":{"rendered":"Niepodleg\u0142a Polska – najpierw by\u0142 Krak\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Dzi\u015b spokojnie \u017cy\u0107 mo\u017cemy mi\u0119dzy bra\u0107mi swymi,
\n<\/em>Nikt nam wi\u0119cej nie zagrabi plon\u00f3w naszej ziemi!<\/em><\/strong><\/p>\n

Dzi\u015b ju\u017c nikt do obcej mowy nie przymusi dziecka,
\n<\/em>Ju\u017c nie zajmie ch\u0142opu drogi rogatka niemiecka!<\/em><\/strong><\/p>\n

Nikt nam dzi\u015b ju\u017c nie zabroni my\u015ble\u0107, czu\u0107 po swojsku,
\n<\/em>A gdy w wojsku s\u0142u\u017cy\u0107 b\u0119dziem, to ju\u017c w polskim wojsku!<\/em><\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Tekst z pierwszej strony krakowskiego tygodnika Nowo\u015bci Ilustrowane.<\/p>\n

\"Pierwsza-strona-Nowo\u015bci-Illustrowanych-z-19-pa\u017adziernika-1918-roku.-Temat-numeru-odzyskanie-niepodleg\u0142o\u015bci\"<\/a>31 pa\u017adziernika 1918 roku pierwszym miastem, kt\u00f3re odzyska\u0142o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 by\u0142 Krak\u00f3w. Tego dnia I Wojna \u015awiatowa zako\u0144czy\u0142a si\u0119. Krak\u00f3w przesta\u0142 by\u0107 cz\u0119\u015bci\u0105 habsburskiej monarchii. Tego dnia mieszka\u0144cy Krakowa postanowili wzi\u0105\u0107 sprawy w swoje r\u0119ce. Polscy pos\u0142owie do austriackiego parlamentu oraz austriaccy oficerowie polskiej narodowo\u015bci doprowadzili do pokojowego przej\u0119cia w\u0142adzy.<\/p>\n

Niepowodzenia na frontach i trudne warunki \u017cycia ludno\u015bci cywilnej sprawi\u0142y, \u017ce Austro-W\u0119gry przegra\u0142y wojn\u0119. Walcz\u0105c przeciwko Belgii, Czarnog\u00f3rze, Francji, Italii, Rosji, Rumunii, Serbii i Wielkiej Brytanii Austryjacy doszli do wniosku, \u017ce dalsze dzia\u0142\u0105nia wojenne i sojusz z Niemcami nie maj\u0105 przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n

W Krakowie symboliczny wymiar mia\u0142o przej\u0119cie przez polskich \u017co\u0142nierzy \u2013 ubranych jeszcze w austriackie mundury \u2013 odwachu pod Wie\u017c\u0105 Ratuszow\u0105. Dla uczczenia tego wydarzenia co roku dokonywana jest 31 pa\u017adziernika o godzinie 12.00 symboliczna zmiana warty. Nast\u0119pnie odbywa si\u0119 bieg sztafetowy, w kt\u00f3rym bierze udzia\u0142 m\u0142odzie\u017c z najstarszych krakowskich lice\u00f3w.<\/p>\n

Zwyci\u0119ska ekipa otrzymuje nagrod\u0119. Jest to szabla kapitana Antoniego Stawarza, pierwszego oficera austriackiego narodowo\u015bci polskiej, kt\u00f3ry w roku 1918 wypowiedzia\u0142 pos\u0142usze\u0144stwo Wiedniowi.<\/p>\n

\"\"<\/a>Antoni Stawarz<\/strong> (1889-1955) \u2013 oficer armii austro-w\u0119gierskiej i Wojska Polskiego, organizator oswobodzenia Krakowa spod w\u0142adzy austriackiej w 1918 r. Urodzi\u0142 si\u0119 4 stycznia 1889 r. w Tuchowie pod Tarnowem, w rodzinie dr\u00f3\u017cnika kolejowego Tadeusza Stawarza. Uko\u0144czy\u0142 szko\u0142\u0119 powszechn\u0105 w Strzeszynie i II Gimnazjum w Nowym S\u0105czu, w 1910 r. zda\u0142 matur\u0119. Ju\u017c jako ucze\u0144 gimnazjum zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w konspiracyjn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 niepodleg\u0142o\u015bciow\u0105. Po zako\u0144czeniu nauki szkolnej zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do armii austro-w\u0119gierskiej jako tzw. jednoroczny ochotnik. Po rocznej s\u0142u\u017cbie w 7. pp w Grazu zosta\u0142 przeniesiony do rezerwy i w 1912 r. podj\u0105\u0142 studia na wydziale prawa UJ.<\/p>\n

Po wybuchu I wojny w 1914 r. zosta\u0142 przydzielony do z\u0142o\u017conego w wi\u0119kszo\u015bci z Polak\u00f3w tarnowskiego 57. pp. Walczy\u0142 na frontach serbskim i w\u0142oskim, m.in. jako dow\u00f3dca kompanii. W 1916 r. zosta\u0142 awansowany na podporucznika, za\u015b w 1917 r. na porucznika. Za walki w ck armii zosta\u0142 odznaczony Medalem Zas\u0142ugi Wojskowej Signum Laudis i Krzy\u017cem Zas\u0142ugi Wojskowej (Milit\u00e4rverdienstkreuz) III klasy z mieczami.<\/p>\n

30 pa\u017adziernika na wie\u015b\u0107 o proklamacji nowego pa\u0144stwa czechos\u0142owackiego, Stawarz postanowi\u0142 rozpocz\u0105\u0107 przewr\u00f3t. Planowa\u0142 przy pomocy podleg\u0142ych mu oddzia\u0142\u00f3w doprowadzi\u0107 do przej\u0119cia w\u0142adzy nad Krakowem z r\u0105k austriackich. Sprzeciwi\u0142 si\u0119 tym samym rozkazom p\u0142k. Roi, nakazuj\u0105cym czeka\u0107 na wyniki rozm\u00f3w politycznych. 4.30 rano, 31 pa\u017adziernika 1918 r., kiedy por. Antoni Stawarz rusza\u0142 do podg\u00f3rskich koszar, by rozbroi\u0107 stacjonuj\u0105cych tam \u017co\u0142nierzy. By\u0142o ich oko\u0142o 400, a Stawarz m\u00f3g\u0142 liczy\u0107 na 30 ludzi. Og\u0142osi\u0142 alarm batalionu bez broni i gdy Niemcy zebrali si\u0119 na placu koszar przy ul. Kalwaryjskiej, otoczyli ich uzbrojeni \u017co\u0142nierze z bia\u0142o-czerwonymi kokardami. Do Polak\u00f3w do\u0142\u0105czyli s\u0142u\u017c\u0105cy w batalionie asystencyjnym Czesi i \u015al\u0105zacy z Ksi\u0119stwa Cieszy\u0144skiego. Koszary opanowano bez jednego wystrza\u0142u. Zrzucono austriackie god\u0142o i zawieszono bia\u0142o-czerwon\u0105 flag\u0119.<\/p>\n

Podobnie post\u0105pili ppor. Franciszek Pustelnik, rozbrajaj\u0105c \u017co\u0142nierzy w koszarach przy ul. Wielickiej, wartownik\u00f3w w gmachu podg\u00f3rskiego s\u0105du i \u017candarm\u00f3w. W przewr\u00f3t zaanga\u017cowali si\u0119 tak\u017ce por. Ludwik Iwaszko, kt\u00f3ry kilka dni wcze\u015bniej przyby\u0142 do Krakowa ze swymi podkomendnymi \u2013 Polakami oraz por. Hustak \u2013 S\u0142owak, kt\u00f3ry ze swym oddzia\u0142em do\u0142\u0105czy\u0142 do Stawarza.<\/p>\n

Na Rynku Podg\u00f3rskim zbiera\u0142 si\u0119 t\u0142um: \u017co\u0142nierze z polskimi kokardami, Czesi, oddzia\u0142 J\u00f3zefa Badziocha i rosn\u0105ca rzesza rozentuzjazmowanych cywili. Przem\u00f3wi\u0142 w\u00f3wczas Stawarz, og\u0142aszaj\u0105c marsz do Krakowa w celu oswobodzenia miasta. Wys\u0142a\u0142 tam dwa oddzia\u0142y wojska oraz poch\u00f3d ludno\u015bci cywilnej i orkiestr\u0119, kierowane przez por. Iwaszk\u0119; sam powr\u00f3ci\u0142 do koszar, gdzie zacz\u0105\u0142 formowa\u0107 oddzia\u0142y z nap\u0142ywaj\u0105cych ochotnik\u00f3w. Maszeruj\u0105cy \u017co\u0142nierze i cywile rozbrajali \u017co\u0142nierzy austro-w\u0119gierskich i zrzucali oznaki w\u0142adzy austriackiej. Symboliczne znaczenie mia\u0142o zaj\u0119cie odwachu (siedziby stra\u017cy wojskowej) przy Wie\u017cy Ratuszowej na Rynku G\u0142\u00f3wnym, w kt\u00f3rym wystawiono polsk\u0105 wart\u0119. Tego samego dnia, na wie\u015b\u0107 o wydarzeniach w mie\u015bcie, grupa \u017co\u0142nierzy Polak\u00f3w pod komend\u0105 kpt. Romana Florera opanowa\u0142a lotnisko wojskowe w Rakowicach.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

w ten spos\u00f3b Polacy dysponuj\u0105c stosunkowo niewielkimi si\u0142ami przej\u0119li w\u0142adz\u0119 z r\u0105k Austro-W\u0119gier bez strat.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Fragmenty tekstu Krzysztofa Pi\u0119ciaka<\/em><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142a: krakow.pl, krakow.ipn.gov.pl, ciekawostkihistoryczne.pl<\/p>\n

Fotografie: krakow.ipn.gov.pl, ciekawostkihistoryczne.pl<\/p>\n